Աշխատանքներ Սարալանջում

Այսօր Արտակ Ռշտունու հետ միասին Սարալանջի խաղողի ողկույզները փորձում էինք պաշտպանել միջատներից և թռչուններից: Կտորի պարկերի մեջ էինք դնում ողկույզները և կապում:

Պատմում է Հարավի դասավանդող Անահիտ Հովսեփյանը

Հարավի տնկարանում

Խաղողի շիվերի հավաք նախագծի շրջանակներում, Հարավային դպրոցի սովորողների մի խումբ, «Խաղողի և գինու» դպրոցի ղեկավար Արտակ Ռշտունու հետ շրջեցին տարածքի այգիներով։

Ամբողջական նյութը Շուշան Ալեքսանյանի բլոգում

Խաղողի վազերի բուժումը

Խաղողի վազերը տարածված հիվանդություններից պաշտպանելու կամ կանխարգելելու համար անհրաժեշտություն կա տարին մի քանի անգամ բուժելու:

Ամենատարածված՝ Միլիդիու, Օիդիում և Պտղակեր հիվանդությունների դեմ բուժում իրականացրինք այսօր:

Հիվանդությունների մասին.

Միլդիու կամ կեղծ ալրացող— Վարակվում են բույսի բոլոր կանաչ օրգանները: Տերևների վրա սկզբում նկատվում են դեղնավուն կլոր բծեր, խոնավ եղանակին տերևի հակառակ երեսին առաջանում է սպիտակ ալրանման փառ, հետագայում բիծը դառնում է կարմրագորշավուն, մի տեսակ այրվածի նման: Ծաղկափթթությունը, ինչպես նաև պտուղները, վաղ վարակի դեպքում գորշանում, չորանում են

Օիդիում կամ իսկական ալրացող— Տրածված է այգեգործական բոլոր գոտիներում, հանդես է գալիս ամեն տարի: Հիվանդության առաջին նշանները հանդես են գալիս մայիսի կեսերից: Տերևների վրա առաջանում են կլոր փայլուն բծեր` սպիտակ ալրանման փառով: Վաղ, տաք գարնանը առանձին շվեր վարակվում են մինչև ծաղկելը, հետո վարակը փոխանցվում է պտուղներին, տերևներին: Վաղ վարակի դեպքում դադարում է աճելուց, չորանում է և ընկնում: Ուշ վարակի դեպքում պտուղները պատվում են սպիտակա-մոխրագույն փառով, պատռվում են` բացվելով մինչև կորիզը: Հատկապես ուժեղ են վարակվում ուշահաս սորտերը:

Խաղողի ողկուզակեր /պտղակեր/— Ողկուզակերը տալիս է 3 սերունդ: Ողկուզակերը ձմեռում է հարսնյակի փուլում, վազի բնի, թևերի, կեղևի տակ, ողկույզի չորացած պտուղներում և մինչև 7 սմ խորությամբ հողում: Ձմեռած հարսնյակներից ապրիլի վերջին դուրս են գալիս առաջին թիթեռները, ձվադրում են խաղողի ծաղկակոկոնների վրա, ապա 5-6 օրից հայտնվում են թրթուրները: Այս սերնդի մեկ թրթուրը իր կյանքի ընթացքում վնասում է մինչև 40 կոկոն:

Սարից սար այգին

Արարատի մարզի Վեդի քաղաքի մոտ շատ այգիներ կան, որոնցիցը մեկը՝ սարերի արանքինը Գագիկ պապիինն է․ Հարավային դպրոց-պարտեզի 2-րդ դասարանի սովորող Եվայի պապիկինը։

Մենք Գագիկ պապի այգում եղանք Հարավային դպրոցի հետ համագործակցային նախագծով։ Պայմանավորվել էինք պապիկի 30 տարվա այգու«Մեղրաբույր»-ը, «Կախեթ»-ը, «Մսխալի»-ն ու «Իծապտուկ»-ը քաղել, շաքարի պարունակությունը չափել և ամենաքաղցր խաղողը ճզմել, պատրաստել հումք գինու համար։

Գագիկ պապին պատմեց, որ այգին հիմնել է ինքը, ամեն օր պարտադիր խնամում է, բոլոր անհրաժեշտ բուժումներն իրականացնում է, որ անչափ սիրում է իր սարից սար ընկած այգին։ Այգու խաղողները ցրտադիմացկուն տեսակի են, դիմանում են մինչև -25°C ցրտին, և կարիք չի լինում այգեթաղ անելու։

Սովորողներն էլ երգեցին, պարեցին, գովեցին խաղողը ու անցան գործի․ քաղեցինք մի քանի ճութ «Մեղրաբույր», չափեցինք շաքարի պարունակությունը՝ 25° էր․ դա լավ է, համեղ գինի կստացվի։

Քաղեցինք մոտ 20 արկղ խաղող, տեղափոխեցինք Գագիկ պապիկենց տուն ու բակում առանձնացրեցինք ճանչը պտուղներից, ճզմեցինք երգով, գովքով։

«Մեղրաբույր»-ին ավելացրեցինք մի քանի ճութ «Կարմրահյութ», որ գինու գույնը ավելի վառ լինի։

Տեսեք թե ինչ հաճույքով են Գինու դպրոցի ընտրությամբ գործունեության խմբի սովորողներն ու կրտսեր ընկերները միասին գինի արարում։

Խաղողաքաղ Վեդիում

Համագործակցային նախագծով Գինու դպրոցի 9-րդ դասարանի սովորողները ուսումնական այց են կատարելու Արարատի մարզի Վեդի քաղաքին կից այգիներ՝ խաղող քաղելու, տեղում գինի պատրաստելու, աշխատելով սովորելու, այգու տերերի մշակման եղանակներին ծանոթանալու։

Մասնակիցներ՝  9-րդ դասարանի գինեգործություն ընտրած սովորողներ, հարավային դպրոցի 2-րդ դասարանի սովորողներ, դասվանդողներ, ծնողներ

Ժամկետը՝ սեպտեմբերի 16-ին ժամը 09:30-16:30

Վայրը՝ Արարատի մարզ,Վեդու խաղողի այգիներ

Այցի նպատակը — 9-րդ դասարանցիները ծանոթանում են այգեկութի մշակույթին, 2-րդ դասարանցի ընկերներին օգնում-սովորեցնում են զգուշությամբ քաղել բերքը, գործիքներով չափում ենք խաղողի շաքարայնությունը (քաղցրությունը), սովորում և սովորեցնում են որակավորել խաղողահյութը։

Աշխատանքի նկարագրությունը — Վեդիի խաղողի այգիներում կհանդիպենք այգու տերերի հետ, կլսենք խաղողի և այգու մասին պատմությունը, կշրջենք այգում ծանոթանալու համար ինչ տեսակի այգի է, ինչպես են խնամում, ջրում, ինչ վիճակի է բերքը, կիմանանք ինչ տեսակի խաղող է, կքաղենք, կորակավորենք հյութը, ապա կքաղենք մնացած մասը, տեղում երգով, ծեսով կճզմենք, կպատրաստենք խաղողահյութ, կդնենք խմորման։

Անհրաժեշտ իրեր — ջուր, սնունդ, արևապաշտպան գլխարկ, մկրատ կամ դանակ, ձեռնոցներ, շաքարաչափ, կոլբա, գինու գավաթ

Հագնվել հարմար-սպորտային (կեղտոտվելու ենք)

Մասնակիցների ցուցակ

  1. Կիրակոսյան Արտյոմ 9-րդ դասարան
  2. Գևորգյան Թաթուլ 9-րդ դասարան
  3. Հովհաննիսյան Սարգիս 9-րդ դասարան
  4. Ներսիսյան Գեղամ 9-րդ դասարան
  5. Առաքելյան Դավիթ 9-րդ դասարան
  6. Սողոմոնյան Դավիթ 9-րդ դասարան
  7. Դավթյան Ռոբերտ 9-րդ դասարան
  8. Ադամյան Մելիք 9-րդ դասարան
  9. Հովհաննիսյան Սաթենիկ 10-րդ դասարան
  10. Պետրոսյան Մարգարիտա 10-րդ դասարան
  11. Զուրաբյան Համլետ 10-րդ դասարան

«Չարենցի»-ն ու «Հաղթանակ»-ը Գինու դպրոցում են

Մենք հաճախ հպարտությամբ ասում ենք, որ գինին հին է ու հայկական։

Եվ իրապես խաղողի ու գինու մշակույթը հայի արյան մեջ է․ տեսնել էր պետք թե ինչպիսի ոգևորությամբ սիրով, հոգատարությամբ էին Ոսկեհատի բնակիչ կանայք, Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրի սովորող, սովորեցնողները քաղում Ոսկեհատի գիտաուսումնական կենտրոնի այգիների «Չարենցի»-ն ու «Հաղթանակ»-ը։

Էլ ինչ այգեկութ առանց երգ ու պարի, առանց խաղողին գովելու, ուրախության ու խնդության։ Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրը ազգային ծիսական տոնախմբությունները մշտապես կիրառողն ու ապրեցնողն է։

Առավոտյան ժամը 09։00-ին շարժվեցինք դեպի Արմավիրի մարզի Ոսկեհատ գյուղ, Ազգային ագրարային համալսարանի գիտաուսումնական կենտրոնի այգիներ։ Այս գյուղն օժտված է խաղողի մշակման համար բերրի հողով և բազմազան միկրոկլիմայով, իսկ գյուղի անունը գրաբարից թարգմանած նշանակում է «ոսկե հատիկ»․ դե պատկերացրեք որքան համեղ է լինելու այս գյուղի խաղողն ու գինին։

Կենտրոնի այգիներն զբաղեցնում են 12 հա տարածք և աճեցվում են հիմնականում «Ռքածիթելի», «Չարենց», «Կանգուն», «Հաղթանակ» տեսակների խաղողներ։

Մեզ անհրաժեշտ 5 տոննա խաղողը մեր ձեռքով քաղեցինք, դասավորեցինք արկղերի մեջ և ուրախությամբ բերեցինք մեր ուսումնական արտադրամաս-լաբորատորիա՝ կշռելու, շաքարայնությունը մեր գործիքներով նորից չափելու, որակավորելու, խաղողահյութ սարքելու և հնեցման նախապատրաստելու։

Կշռեցինք 2140 տոննա «Չարենցի» և 2470 տոննա «Հաղթանակ», որից 470 կգ-ն արկղերի քաշն էր։

«Չարենցի»-ն ու «Հաղթանակ»-ը

Գովք խաղողի, գինու և գեղեցիկ դպրության

Եղիշե Չարենց

Արդեն 3-4 տարեկան Խաղողի ու գինու դպրոցը շարունակում է բացահայտել տարբեր սորտի խաղողներից պատրաստվող գինիների առանձնահատկությունները։

Հայտնի է, որ գինու արտադրման ամբողջ գործընթացն իրականացվում է դպրոցում սովորողների կողմից․ բերքի տեսակն ընտրելուց, հավաքելուց մինչև շշերը մառանում դասավորելը։

Այս տարի Ոսկեհատի գիտաուսումնական կենտրոնի հետ համագործակցության արդյունքում որոշվեց ուսումնասիրել «Չարենցի»-ն ու «Հաղթանակ»-ը։ Սեպտեմբերի 9-ին սովորողների ու դասավանդողների խմբով այցելելեցինք Ոսկեհատ՝ այգեկութի։ Տեղում ծանոթացանք այս յուրօրինակ տեսակներին․

Հաղթանակ-ը նոր սերնդի հայկական սորտ է, օժտված հիանալի բուրումնային հատկանիշներով: Խոստանում է համային ու հոտային մեծ պոտենցիալ ունեցող գինի:

«Չարենցի»-ն մինչ օրս չբացահայտված ներուժ ունի գինեգործության ոլորտում, բայց անուշ բույրն ու գույնը կասկած չեն թողնում որ յուրահատուկ գինի ենք ունենալու։

Խաղողաքաղ ուսումնական ագարակում

Մեր ուսումնական ագարակը Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրի այցեքարտերից մեկն է։

Այնտեղ ևս կա գեղեցիկ ու բերքատու խաղողի մեծ թարմա, որի մեղրահամ պտուղն արդեն հասունացել ու սպասում էր հյութ/գինի դառնալուն։

Գիտեի՞ք որ լարային այգին ավելի հեշտ է խնամել, բերքն ավելի հեշտ է քաղել, համ էլ լիարժեք բերք է տալիս ամենաուշը 4-րդ տարվանից սկսած, իսկ թարման երկարատև աշխատանք է պահանջում, բայց խաղողի ողկույզները ավելի մեծ են լինում, բերքը՝ կրկնակի շատ, միայն թե ակնկալվող արդյունքը ստանում ենք մոտ 8-10 տարի հետո։

Ագարակում դժվարություններից վախեցող չկա։ Մետաղական աստիճանի օգնությամբ Խաղողի ու գինու դպրոցի ղեկավար Արտակ Ռշտունին, 2-րդ,3-րդ և 4-րդ կուրսի գինեգործ ուսանողներն ու ուսումնական ագարակի ղեկավար Էդմոն Փաշինյանը քաղեցին ամբողջը։

Այս ջերմասեր բույսը չդիմակայելով ագարակի ջերմությանը առատ բերք էր տվել, կփաստեն քղողները, վայելողներն ու տեսանյութը դիտողները։

160 կգ Գառան դմակ և Խարջի տեսակի խաղողներից ստացանք 70 լիտր գինենյութ։

Խաղողի թփերի բճատում

Խաղողի վազերը ունեն մշտական խնամքի կարիք։ Բացի ոռոգումը, բուժումը, կանաչ ու չոր էտը, մոլախոտերից մաքրումը կարիք ունի նաև պարբերաբար բճաշիվերից ազատվելու։

Բճաշիվերը այն ավելորդ շիվերն են, որոնք խանգարում են հիմնական շիվերի աճին, խաղողի հասունանալուն։

Այսօրը սկսվեց Քոլեջի կասկադի թառմայի խնամքով։

Աշխատանքները շարունակական են քանի որ որակյալ խաղողը ծնվում է խնամված տնկարաններից/այգիներից։

Իսպանական խաղողը աշխարհին նվեր

Այսօր Բաբաջանյան փողոցի կողմից Մայր դպրոց տանող «զբոսաշրջային ճեմուղու» թառմայի վրա խաղողի անվանական ցուցանակներ փակցնելիս նկատեցինք, որ հատուկ ուշադրության են արժանանում արտասահմանյան խաղողի տեսակների անվանումները։ Դրանցից մի քանիսը իսպանական են, մի քանիսը ֆրանսիական․․․

Իսպանիան Հարավային Եվրոպայի երկիր է, որի տարածքը գտնվում է Միջերկրական ծովի արևմտյան մասում։ Բնութագրական է փափուկ կլիման, համարվում է Եվրոպայի ամենաջերմ երկրներից մեկը:

🍷Իսպանիան աշխարհի ամենաուժեղ ըմպելիքների ծննդավայրն է ամբողջ աշխարհում: Իսպանական գինիները ոչ պակաս հանրաճանաչ են, քան ֆրանսիականն ու իտալականը։ Այստեղ խաղող աճեցնող յուրաքանչյուր տարածաշրջան հայտնի է իր դարավոր ավանդույթներով ու գինու արտադրության բաղադրատոմսերով:

Օրինակ Pedro Ximénez- ը իսպանական խաղողի տեսակ է․ չափազանց հասուն վիճակում չորացնում են արևի տակ` բարձր շաքարի պարունակություն ստանալու համար: Ասյ տեսակի խաղողով պատրաստված գինին ունենում է անուշաբույր խտություն։ Պատրաստում են հիմնականում Sherry։

Իսպանական գինու արտադրության շատ հայտնի նահանգ է Անդալուսիան, որտեղ  արևի տակ փռում, չորացնում են Պալոմինո Ֆինո, Պեդրո Հիմենեզ և նմանօրինակ խաղողները՝ համանուն գինիներ ստանալու համար։

Պեդրո Հիմենեզից ստանում են սև արծաթափայլ գինի։ Քթի մեջ նրա փունջը չափազանց հարուստ է հիմնականում չոր քաղցր բույրերով․ չամիչ, թուզ, խուրմա, որոնք ուղեկցվում են մեղրի, խաղողի օշարակի, ջեմի բույրերով, միևնույն ժամանակ հիշեցնում է տապակած սուրճ, մուգ շոկոլադ, կակաո և լիկյոր։

Ստացվում է, որ Իսպանիան աշխարհին է տվել ոչ միայն Պաբլո Պիկասոյին, Սալվադոր Դալիին, այլև Պեդրո Հիմենեզ և Պալոմինո Ֆինո։

Որակյալ խաղողը ծնվում է խնամված տնկարանից

Ուսումնական տնկարանը խաղողի այգի ստեղծելու առաջին փուլն է․ այստեղ են ձևավորվում, կայանում խաղողի վազերը։ Որքան սիրով ու հոգատարությամբ խնամենք Քոլեջի մոտի ուսումնական տնկարանը, այնքան ավելի սիրով ու առատ բերքատվությամբ խաղողի մեծ այգի կունենանք։

Այս անցանկալի չմշակվող բույսերը՝ մոլախոտերը, ճնշում են խաղողի վազի աճը՝ կլանելով հողից մեծ քանակությամբ ջուր և սննդանյութեր, հաճախ պարունակում են նաև թունավոր նյութեր, որոնք խառնվելով նորաստեղծ վազին իջեցնում են որակը, նպաստում հիվանդությունների ու վնասատուների ստեղծմանը, վատացնում համն ու բույրը։

Խնամքն ու հոգատարությունը ջրելու, մոլախոտերից ազատելու, փխրեցնելու միջոցով հանգեցնելու է կրթահամալիրի բոլոր հատվածներում քաղցրահամ խաղող ունենալուն/վայելելուն։

Խնդրում ենք ձեր ամենօրյա հոգատարությունն ու խնամքը ավելի լայնորեն տարածել խաղողի այգիների ու տնկարանների վրա, այս փուլում նրանք մեծ օգնության կարիք ունեն։

Բաց, ոչ բարձիթողի

Ասում են՝ Համաշխարհային մեծ ջրհեղեղից հետո Նոյ նահապետը, իջնելով Արարատ լեռան գագաթից և տեսնելով Արարատյան դաշտի արգավանդ հողերը, որոշել է այդ բարեշնորհ երկրին պարգևել մի ազնիվ բույս և այնտեղ տնկել է խաղողի վազը:

Իսկ մենք տեսնելով սարալանջի արգավանդ հողերը որոշեցինք մի ազնիվ բույս էլ այդտեղ աճեցնել ու տնկեցինք առաջին խաղողի վազերը. Սարալանջի բերրի հողից պատառիկներ կան նաև դեպի Քոլեջ, Գինու դպրոց լանջով գնացող հատվածում։ Այդտեղ էլ պատրաստվեց հարմար թռմա․ մենք ներկեցինք, մալուխներ կապեցինք ու տնկեցինք 10 թուփ խաղող, դույլերով ջրեցինք։ Սիրով ու ջերմությամբ տնկված խաղողները հաստատ անուշ բերք են տալու, անցնելիս կօգտվեն բոլորը, տարածքը բաց է։

Անցնելիս զգույշ կլինեք 😀

Աշխատանքային ընթացքը տեսանյութի մեջ։